بوذری‌نژاد: بسیاری از آسیبهای اجتماعی ناشی از تفاسیر روشنفکرانه از دین است

به گزارش روابط عمومی مجمع عالی علوم انسانی اسلامی، ششمین نشست اساتید منتخب علوم انسانی اسلامی ویژه جامعه شناسی اسلامی با تأکید بر الگوی دینی مواجهه با آسیب‌های اجتماعی و نقد الگوهای غربی، ۱۱ مهر ماه، به همت مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا و با همکاری دانشگاه جامع امام حسین(ع) و د انشگاه علوم و معارف قرآن کریم، در بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد.

دکتر یحیی بوذری نژاد، عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران در این نشست به ارائه مقاله خود با عنوان «آسیب های اجتماعی تفاسیر روشنفکری از قرآن در ایران معاصر» پرداخت.

وی گفت: به طور کلی چهار موج روشنفکری دینی معطوف به قرآن در ایران معاصر ما پدید آمد که به ترتیب زمانی عبارتند از موج علمی، اجتماعی، سوسیالیستی و هرمنوتیکی.

دانشیار دانشگاه تهران اظهار کرد: ایجاد تفاسیر متعدد علمی، اجتماعی، سوسیالیستی و هرمنوتیکی از قرآن متأثر از تفاسیر روشنفکران از قرآن در جامعه معاصر ایران است. مواجهه مسلمانان با عصر جدید سرآغاز تحولات اجتماعی و فرهنگی و فکری است که در گذشته جهان اسلام بی‌سابقه بود.

وی گفت: نخستین مواجه مسلمانان با دنیای غرب در دوران فتح مصر توسط ناپلئون شکل گرفت که موجب شد تا خیل عظیم مسلمانان پس از آگاهی از پیشرفت‌های اروپائیان برای تحصیل علوم جدید وارد اروپا شوند.

بوذری بیان کرد: با آمدن جریان های سوسیالیستی در کشورهای اسلامی به ویژه ایران موج جدیدی شکل گرفت که نمونه بارز آن دکتر علی شریعتی است که تلاش داشت تا اسلام را با غرب متناسب با نگاه سوسیالیستی خود سازگار کند.

وی با بیان اینکه دکتر شریعتی معتقد است که باید در اعتقادات اسلامی به ویژه اصل توحید بازنگری ایجاد شود، ادامه داد: این گروه از مفسران ایرانی، فقه را موید نظام سرمایه داری می دانند که باید از عرصه اجتماع خارج شود و مفسران پیش از دکتر علی شریعتی در صدد بودند تا فقه را از اداره اجتماع خارج و احکام جدیدی برای آن وضع کنند.

بوذری نژاد افزود: شریعتی برای تشریح دیدگاه خود به بازنگری اصول اعتقادات اسلامی مانند توحید، نبوت، و … پرداخت. در نظر او توحید را باید به صورت اجتماعی تأویل نمود. شریعتی به توحید اجتماعی توجه دارد و در نظر او جامعه توحیدی یعنی جامعه بی طبقه و مراد او از جامعه بی طبقه همان کمون اولیه است که مارکس بیان کرده است. یعنی دوره ای که در آن مالکیت خصوصی وجود نداشته است.

بوذری نژاد افزود: شریعتی فقه اسلامی را حاصل دوره کشاورزی و مبتنی بر مالکیت خصوصی می داند و به همین دلیل در نظر او فقه و فقهای مسلمان، نظام طبقاتی دوره خود را نهادینه کرده اند. این نگاه شریعتی باعث خارج شدن فقه از صحنه اداره جامعه خواهد شد.

گفت: بعد از انقلاب بنا به دلایل سیاسی و اجتماعی و به ویژه نقش امام خمینی(ره) و روحانیت، نظام فقهی شیعی غالب شد و روشنفکرانی به ظاهر معتقد همچون دکتر مجتهد شبستری تلاش داشتند تا بر اساس نظریه معروف وحی، ارزش‌های خود را از طریق قرآن در جامعه تزریق کنند و فقه را از عرصه جامعه خارج کند.

بوذری‌نژاد افزود: این متفکران برخلاف دوره پیش از انقلاب به این مباحث پرداختند که اساساً وحی ساخته پیامبر اسلام(ص) است و ایشان داده ها و احکام آن را از واقعیات اجتماعی زمان خود اخذ کرده اند که ماحصل اجتماعی آن کنار گذاشتن فقه و احکام شریعت بود.

دانشیار دانشگاه تهران گفت: پس از انقلاب اسلامی نگاه روشنفکران به قرآن تغییر کرد و بر خلاف قبل انقلاب که درصدد آوردن قرآن از طاقچه به کف جامعه بودند، در این دوره درصدد بازگرداندن قرآن از کف جامعه به طاقچه شدند. این کار با بازنگری در حقیقت و ماهیت وحی شکل گرفت. هنگامی که وحی ساخته پیامبر باشد، آنگاه دستورات احکام اسلامی بالاخص در حوزه معاملات برساخته اجتماعی خواهد بود.

وی با بیان اینکه این نوع فهم از دین پیامدهای اجتماعی متعددی را در جامعه ایران ایجاد کرده است، گفت: این نوع فهم از دین پیامدهای اجتماعی متعددی را در جامعه ایران ایجاد نموده است. یکی از آن پیامدها آن بود که طیف عظیمی از تحصیل کردگان علوم جدید که با این نوع اسلام شناسی وارد مناصب مدیریتی شدند که اعتقادی به حکومت فقهی در نظر و عمل ندارند. در واقع افرادی در ظاهر اسلامی به ظهور رسیدند که در عمل احکام معاملاتی و یا سیاسی و اجتماعی اسلام و حتی احکام عبادی اسلام را برساخته اجتماعی می دانند که مربوط به این دوره تاریخی نیست.

وی در ادامه گفت: به همین دلیل یک شکاف اجتماعی عمیقی در جامعه ایران شکل یافت که در حال عمیق تر شدن است که می بایست به اندیشه و تدبیر به حل آن پرداخت. به نظر نگارنده بسیاری از مسائلی که امروزه ظواهر غیر اسلامی و به تعبیر دیگر غیر فقهی در جامعه ایران ظهور یافته است، حاصل غلبه  این نوع نگاه به اسلام در عرصه کلان و میانی مدیریتی کشور است و به بیان دیگر بسیاری از آسیب های اجتماعی ریشه در این نوع نگاه دارد.

 

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *